Trước tiên cho bạn kết luận
Bitcoin không phải là sự thay thế cho quốc gia/ngân hàng trung ương, mà là ràng buộc quốc gia hoặc ngân hàng trung ương.
Bitcoin là một “chiếc đồng hồ không nói dối” trong thế giới kỹ thuật số
Bitcoin làm cho quyền sở hữu tài sản trở nên “có thể mang theo”: có những lúc tiền không phải để tăng lên, mà để có thể mang đi.
Bitcoin có thể trở thành “tài sản thế chấp cơ sở” đáng tin cậy hơn trong nền kinh tế silicon.
Bitcoin là một kênh dự phòng: bình thường bạn thấy thừa, nhưng trong thời điểm quan trọng lại cứu mạng — nhưng cũng hy vọng rằng chúng ta sẽ không bao giờ phải dùng đến.
Chúng tôi nghĩ rằng mình đang giao dịch một đồng tiền, thực ra, chúng tôi đang chứng kiến một “quy tắc công” được viết vào thế giới.
0) Điều mà Bitcoin bị đánh giá thấp không phải là "nó sẽ tăng", mà là "nó là gì".
Narrative chính thống chia BTC thành hai loại:
Sản phẩm đầu cơ (tài sản rủi ro, beta, động lực thanh khoản)
Vàng kỹ thuật số (chống lạm phát, lưu trữ)
Cả hai loại này đều không đủ "cơ sở". Sự hiểu biết cơ bản hơn là: BTC là một "hệ thống quy tắc công cộng" toàn cầu có thể xác minh, không cần giấy phép, không thể đảo ngược. Bạn có thể coi nó như: ngoài các quốc gia, ngân hàng, nền tảng, đã có một tiêu chuẩn thanh toán và ghi chép tùy chọn - giống như "trọng lực của thế giới vật lý", nó không cung cấp dịch vụ nhẹ nhàng, nhưng cung cấp ràng buộc cứng có thể xác minh, quy tắc không thể bị sửa đổi.
Trong thế giới tài chính đầy thao túng này, Bitcoin là "quy tắc cứng" duy nhất mà chúng ta có thể tìm thấy. Ở đây, tôi muốn nói một chút về một số quan điểm muốn "đối xử bình đẳng với Phố Wall", mặc áo vest "đi vào chính thống", Bitcoin mà tôi hiểu, không bao giờ là để mặc áo vest ngồi vào bàn ăn, mà những sự kiện đã khiến chúng ta nhận thức lại trong hai năm qua đã cho thấy: tài chính truyền thống chỉ là một chiếc hộp đen được đóng gói đẹp mắt, bên trong không có gì cao quý hơn việc phát một meme, phát một con chó đất trên chuỗi.
Lạc đề rồi. Tôi muốn nói rằng khi thế giới bắt đầu rung chuyển, con người sẽ hiểu lại: điều hiếm có nhất không phải là lợi nhuận, mà là sự chắc chắn.
Năm điểm tiếp theo thực sự đang nói về cách nó như một "hệ thống quy tắc công cộng" trong các chiều khác nhau.
1) Quy tắc cứng bên ngoài để ràng buộc quyền lực: Có sự lựa chọn, quyền lực phải học cách kiềm chế.
BTC không thay thế chính phủ/ngân hàng trung ương, mà giống như cung cấp cho công chúng một tùy chọn rút lui. Trong thế giới tiền tệ, đã cho người bình thường một tùy chọn "lật bàn".
Ranh giới quyền lực và thể chế không phải do đạo đức quy định, cũng không phải do thuyết phục, mà dựa vào một vấn đề thực tế: bạn có sự lựa chọn hay không.
Khi bạn chỉ có thể chọn một sản phẩm nào đó, nó sẽ ngày càng trở nên thô kệch; có đối thủ, người dùng có thể bỏ phiếu bằng chân bất cứ lúc nào, thì nó mới coi trọng dịch vụ, quy tắc, trải nghiệm.
Quốc gia và hệ thống tiền tệ cũng tương tự - chỉ khác là chúng đối mặt với dòng chảy của "vốn và lòng tin".
Vì vậy, "sự ràng buộc" của BTC không phải là cách cổ tích: ngăn chặn in tiền, khiến thế giới ngay lập tức công bằng. Nó ràng buộc những thứ thực tế hơn:
Cảm giác về ranh giới quyền lực - trong hệ thống có tùy chọn rút lui, quyền lực sẽ thu hẹp; trong hệ thống không có tùy chọn rút lui, quyền lực sẽ mở rộng.
BTC không cần tất cả mọi người sử dụng, chỉ cần đủ nhiều người biết rằng "có thể thoát", cấu trúc trò chơi sẽ thay đổi:
Hiệu quả của kiểm soát vốn: tồn tại tài sản có thể mang theo xuyên biên giới, chi phí kiểm soát gia tăng.
Giới hạn của thuế lạm phát: tồn tại kênh chạy trốn, việc in tiền âm thầm hoặc làm giảm sức mua của tiền tệ trở nên khó khăn hơn.
Tính bền vững của sự kìm hãm tài chính: chính sách ép buộc phân bổ/giảm lãi suất khó duy trì lâu dài, tức là việc ép bạn chấp nhận lãi suất thấp trở nên khó khăn hơn.
Khi người bình thường lần đầu tiên có một tùy chọn "nói không", quyền lực và quy tắc sẽ phải học cách trở nên văn minh hơn.
2) Sổ cái thứ tự đồng thuận toàn cầu: cung cấp cho thế giới số một chiếc đồng hồ không bao giờ nói dối.
Bitcoin không giống như một "dấu thời gian" theo nghĩa thông thường, mà là một trình tự sự kiện đồng thuận toàn mạng và xác nhận không thể đảo ngược.
Nó thực sự giải quyết vấn đề gì?
Bản chất của nhiều tranh cãi không phải là "sự thật", mà là: Ai nộp trước? Ai phát biểu trước? Ai sở hữu trước? Ai chuyển nhượng trước?
Một cam kết/tuyên bố có tồn tại vào thời điểm đó không? Có bị sửa đổi sau đó không?
Cách làm truyền thống dựa vào sự bảo chứng của tổ chức (tòa án, văn phòng công chứng, nhật ký nền tảng, thời gian máy chủ), nhưng tất cả những điều này phụ thuộc vào các trung tâm có thể bị ép buộc/có thể bị tấn công/có thể bị sửa đổi. BTC cung cấp: một sổ cái công khai mà bất kỳ ai cũng có thể tham gia xác minh. Bạn thậm chí không cần tin tưởng "người ghi chép", chỉ cần tin tưởng vào "quy tắc xác minh + chi phí kinh tế".
Tại sao nó bị đánh giá thấp?
Bởi vì mọi người đã nghĩ rằng "dấu thời gian" quá nhẹ nhàng. Nhưng điều thực sự có giá trị là: khi thế giới số ngày càng sâu, AI tạo ra ngày càng mạnh, "trình tự và sự tồn tại có thể xác minh" sẽ trở thành cơ sở hạ tầng.
Khi một bức tranh, một đoạn âm thanh, một đoạn video có thể bị làm giả chỉ bằng một cú nhấp chuột, điều thực sự đắt giá là "có thể chứng minh bạn không phải là người dựng lại".
Thực tế sẽ trông như thế nào?
Theo trực giác, bạn có thể hỏi: "Có cần viết toàn bộ hợp đồng/bài viết vào khối Bitcoin không?" - Không cần.
Cách làm là tính toán ra một "dấu vân tay" (băm) từ nội dung gốc.
Nếu có nhiều nội dung, thì làm nhiều dấu vân tay thành một cây Merkle (ý là nén nhiều bằng chứng thành một chứng nhận tổng hợp), viết "gốc cây" tức là chứng nhận tổng hợp vào BTC.
Trong tương lai, chỉ cần đưa ra văn bản gốc + đường dẫn chứng minh, sẽ có thể chứng minh nó đã tồn tại trước một thời điểm nào đó và chưa bị sửa đổi.
Điều này sẽ phát triển thành "dịch vụ chứng thực/dịch vụ công chứng/dịch vụ kiểm toán", cuối cùng BTC trở thành điểm neo cuối cùng.
Khi thị trường bắt đầu coi BTC như "sổ cái công khai mạnh nhất toàn cầu" thay vì "đồng tiền đầu cơ", nhu cầu của nó không còn chỉ đến từ tính thanh khoản vĩ mô, khẩu vị rủi ro hoặc câu chuyện lạm phát, mà sẽ đến từ nhu cầu cơ sở hạ tầng của nền kinh tế số (giống như "tài sản cơ sở của mạng lưới thanh toán toàn cầu"). Nhu cầu này cứng nhắc hơn, không quan tâm nhiều đến biến động ngắn hạn.
Một khi câu chuyện này trở thành chính thống trong một chu kỳ nào đó, BTC sẽ giống như "tài sản cấp nền tảng" hơn là tài sản rủi ro đơn thuần, cấu trúc rút lui, nguồn biến động có thể thay đổi.
BTC bán thứ tự và chứng minh, chứ không phải câu chuyện.
3) Công cụ cơ sở của di cư và cộng đồng phân tán: đưa quyền sở hữu tài sản vào ký ức.
Khi di cư, kẻ thù của tài sản không phải là biến động, mà là đóng băng, tịch thu, kiểm soát và danh tính không còn hiệu lực. Cốt lõi của BTC là: quyền sở hữu tài sản có thể được mang theo trong ký ức (khóa/nhớ từ).
Chúng ta luôn quan tâm đến "cách kiếm tiền", nhưng rất ít khi nghĩ đến "cách giữ tiền". Đôi khi, tiền không phải để tăng lên, mà là để "có thể mang đi". Tự do tài sản là một mặt khác, là "tôi muốn đi đâu, tiền có thể đi theo đó".
Tại sao nó bị đánh giá thấp?
Ngôn ngữ đầu tư chính thống nói về tỷ suất lợi nhuận, không nói về khả năng mang theo; nói về tỷ lệ hàng năm, không nói về việc sống sót. Nhưng khi rủi ro địa chính trị gia tăng, khả năng mang theo sẽ từ nhu cầu bên lề trở thành nhu cầu cốt lõi.
Mặt cứng nhất của BTC không phải là tỷ lệ tăng, mà là "quyền sở hữu tài sản có thể mang theo".
4) Tầng tài sản của máy móc/AI: không phải để con người tiêu dùng, mà để hệ thống vận hành.
AI không tự nhiên cần tiền tệ, AI cần quyền truy cập có thể lập trình và trao đổi tài nguyên, hợp đồng tự động/thế chấp, thanh toán vi mô không phụ thuộc vào hệ thống danh tính hoặc bảo lãnh.
Khi AI hoạt động như một đại lý (mua sức mạnh tính toán, mua dữ liệu, gọi API, phát nhiệm vụ, thanh toán hiệu suất), nó sẽ gặp phải sự cản trở trong thanh toán xuyên biên giới, và tần suất cao hơn, số tiền nhỏ hơn, nhiều đối tác hơn.
Bạn nghĩ một AI khi mua sức mạnh tính toán, dữ liệu sẽ quẹt thẻ Visa à? Sẽ chờ ba ngày cho chuyển khoản xuyên biên giới à? Sẽ chịu đựng việc bị đóng băng vì "tài khoản bất thường" à?
Tại sao BTC có cơ hội?
Không phải vì TPS cao (nó không cao), mà là: sở hữu có thể xác minh toàn cầu, tính trung lập (không thuộc về bất kỳ quốc gia/công ty nào), giao diện có thể lập trình (nhiều chữ ký/khóa thời gian/cấu trúc 2 lớp/ủy thác).
Thế giới máy móc cần tài sản thế chấp/tiền ký quỹ/tài sản thanh toán cuối cùng, và BTC rất giống "tài sản thế chấp siêu quyền lực".
Hãy tưởng tượng một đại lý AI mua sức mạnh tính toán toàn cầu: nó không muốn giao "điểm yếu" cho một nền tảng duy nhất, cũng không muốn vì một lần kiểm soát rủi ro mà bị ngừng phục vụ. Nó có xu hướng sử dụng tài sản thế chấp có thể xác minh để đổi lấy dịch vụ. Đối với nó, tài sản thế chấp ổn định, có thể xác minh, không thể bị pha loãng tùy ý, quan trọng hơn "phí dịch vụ".
Khi "nền kinh tế dựa trên silicon" (giao dịch tự động giữa AI/phần mềm đại lý, thanh toán và mạng thế chấp) chuyển từ khái niệm sang nhu cầu thực tế, BTC có thể xuất hiện nhu cầu "nắm giữ kiểu hệ thống vận hành" cứng nhắc hơn (như máy chủ cần điện, sàn giao dịch cần ký quỹ), thay vì nhu cầu đầu cơ từ nhà đầu tư nhỏ lẻ.
Một khi nền kinh tế dựa trên silicon hình thành, BTC có thể chuyển từ "tài sản cảm xúc" thành "tồn kho hệ thống".
5) Tầng thanh toán với độ tin cậy tối thiểu: thường như lốp dự phòng, trong khủng hoảng như cánh cửa thoát hiểm.
Điều quan trọng không phải là tần suất thanh toán, mà là độ tin cậy của việc thanh toán. Giá trị của BTC nằm ở chỗ: bạn nắm giữ khóa riêng, thì trong "nghĩa thanh toán" bạn sở hữu tài sản; nó không phải là "ai nợ bạn", mà là "bạn kiểm soát". Thông thường như những điều vô nghĩa, nhưng trong khủng hoảng thì bằng với mạng sống.
Nếu bạn hiểu lịch sử, bạn sẽ biết tình huống như vậy không phải hiếm: ngân hàng đóng cửa, lối đi thu hẹp, hệ thống bắt đầu "chọn người phục vụ", trong những khoảnh khắc như vậy bạn sẽ đột nhiên hiểu ra: việc có thể thanh toán quan trọng hơn việc kiếm được bao nhiêu.
Thực tế, tại thời điểm hiện tại, tình huống này đang xảy ra ở một số quốc gia/khu vực.
Bitcoin giải quyết vấn đề gì?
Sự vi phạm hợp đồng của bên đối tác (ngân hàng, công ty chứng khoán, ủy thác, thanh toán, sàn giao dịch)
Kiểm soát vốn/đóng băng rút tiền
Rủi ro chính trị của hệ thống tiền tệ (trừng phạt, đóng băng tài sản, chiến tranh tài chính)
Tại sao nó bị đánh giá thấp?
Bởi vì hầu hết mọi người sống trong giai đoạn "hệ thống hoạt động bình thường": rủi ro thanh toán là thảm họa thấp tần, nhưng nó quyết định phân phối tài sản lâu dài. BTC giống như bảo hiểm của hệ thống tài chính - thường thì thấy đắt, chỉ khi xảy ra sự cố mới nhận ra đã mua quá ít.
Vì vậy, "biểu hiện khủng hoảng" của BTC không phải là một mô hình đơn lẻ, điều này thường bị bỏ qua:
Khủng hoảng thanh khoản đô la: BTC ban đầu có thể bị bán cùng với tất cả các tài sản (để đổi lấy tiền mặt).
Khủng hoảng dự đoán đóng băng/kiểm soát: BTC có thể xuất hiện sức mạnh độc lập (độ tin cậy thanh toán tăng lên).
Bitcoin giống như lối thoát an toàn trong tòa nhà. Khi mọi thứ bình yên, bạn cảm thấy nó chiếm diện tích, gây rối, thậm chí thấy nó hơi thừa.
Khi chuông báo cháy vang lên, khi thang máy ngừng hoạt động, cửa ra vào bị khóa chặt, thì lối đi đó chính là con đường sống duy nhất của bạn.
Tuy nhiên, ở góc độ này, hy vọng chúng ta sẽ không bao giờ phải sử dụng, chúc thế giới hòa bình.
Kết thúc
Bitcoin không phải là một loại tài sản nào đó, mà là một hệ thống quy tắc công cộng cho phép "quyền sở hữu, thanh toán, thứ tự và rút lui" có thể tồn tại mà không cần sự bảo chứng của tổ chức trên toàn cầu.
Vàng kỹ thuật số chỉ là một bóng dáng của nó trong ngôn ngữ tài chính cũ. Quan trọng hơn, là nó sẽ được sử dụng để làm gì trong thế giới mới.
Bạn có thể không tin vào Bitcoin, thậm chí có thể ghét nó. Nhưng trong thế giới đầy rẫy thiên nga đen này, nhất định phải để lại cho mình một "tấm bài". Bởi vì Bitcoin có thể là hàng rào cuối cùng không thể bị tước đoạt trong tay người bình thường.
Bạn không cần phải tin tưởng vào nó, nhưng tốt hơn là bạn nên hiểu nó: vì nó có thể là một trong những lựa chọn cơ sở của thế giới tương lai.
