Phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ cơ sở pháp lý cho các mức thuế quan thời Trump đã khiến khoảng 8,2 tỷ USD hàng nhập khẩu rơi vào “vùng xám” vì hệ thống của Hải quan Mỹ chưa kịp cập nhật để thực thi quyết định.
Khoảng trống giữa phán quyết pháp lý và vận hành hệ thống tại cảng đang tạo ra chậm trễ, chi phí phát sinh và rủi ro hoàn thuế cho doanh nghiệp. Đồng thời, Nhà Trắng chuyển sang một cơ chế thuế mới 15% theo đạo luật khác, làm gia tăng bất định cho chuỗi cung ứng và thị trường.
NỘI DUNG CHÍNH
Phán quyết của Tòa án Tối cao làm mất cơ sở pháp lý của một phần thuế quan, nhưng hệ thống CBP chưa cập nhật kịp.
Doanh nghiệp đối mặt nguy cơ bị áp thuế không còn hiệu lực, chậm thông quan, phát sinh lưu kho và thủ tục khiếu nại/điều chỉnh.
Nhà Trắng áp thuế toàn cầu 15% theo Section 122 (Trade Act 1974), thời hạn tối đa 150 ngày nếu không được Quốc hội gia hạn.
Phán quyết của Tòa án Tối cao khiến thuế quan cũ mất nền tảng pháp lý
Phán quyết cho rằng tổng thống không có thẩm quyền pháp lý để áp thuế nhập khẩu diện rộng theo IEEPA, qua đó xóa cơ sở áp dụng các mức thuế “đối ứng” trước đây.
Từ đầu năm 2018, chính quyền Trump sử dụng IEEPA để triển khai thuế quan mà họ gọi là “reciprocal”, gồm mức 10% với phần lớn hàng nhập khẩu và mức cao hơn với hàng từ Trung Quốc, Canada và Mexico. Lập luận chính sách là nhằm đối phó thâm hụt thương mại và rủi ro chuỗi cung ứng.
Trong nhiều năm, các khoản thuế này tạo ra nguồn thu lớn từ các nhà nhập khẩu. Quan trọng hơn, chúng được “cắm” trực tiếp vào hệ thống điện tử của Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP), bao gồm các công cụ theo dõi hàng hóa và phân loại biểu thuế tại các cảng nhập cảnh.
Khi Tòa án Tối cao kết luận IEEPA không trao thẩm quyền áp thuế quan, nền tảng pháp lý của các khoản thu đó bị vô hiệu. Tuy vậy, CBP chưa kịp cập nhật hệ thống vận hành để phản ánh phán quyết, tạo ra độ trễ giữa quy định và thực thi.
Sự chậm cập nhật hệ thống CBP khiến hàng hóa trị giá 8,2 tỷ USD mắc kẹt
Do hệ thống tự động vẫn áp dụng các mã thuế bị coi là trái luật, một lượng hàng nhập khẩu ước tính 8,2 tỷ USD đang bị mắc kẹt trong trạng thái pháp lý không rõ ràng.
Các hệ thống tự động tại cảng tiếp tục tính và gắn nghĩa vụ thuế lên lô hàng, dù phán quyết đã bác bỏ cơ sở áp dụng. Hệ quả thực tế là doanh nghiệp có thể bị tính thuế không còn hiệu lực, bị gắn cờ kiểm tra, hoặc chậm giải phóng hàng vì thiếu hướng dẫn vận hành nhất quán.
Vấn đề trở nên nhạy cảm vì thuế quan không chỉ là một tuyên bố chính sách, mà là các logic tính phí và phân loại đã được tích hợp sâu trong quy trình thông quan. Khi một thành phần pháp lý bị “rút khỏi” hệ thống, các mã và luồng xử lý có thể tiếp tục chạy theo cấu hình cũ cho đến khi cơ quan quản lý cập nhật.
Trong bối cảnh này, điểm nghẽn lớn nhất được mô tả là ngay tại các cảng Mỹ. Nếu không có thay đổi kịp thời về mã thuế, quy trình phân loại và hướng dẫn hoàn thuế, doanh nghiệp phải tự “đi trong sương mù” giữa quy định mới và máy móc cũ.
Nhà nhập khẩu chịu chậm trễ, chi phí tăng và rủi ro tranh chấp nghĩa vụ thuế
Doanh nghiệp lo ngại lô hàng bị trì hoãn, bị thu các khoản thuế có thể không còn hợp lệ, hoặc bị rà soát vì hệ thống chưa theo kịp phán quyết.
Nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu nộp phản đối chính thức và chỉnh sửa hồ sơ nhập khẩu với CBP để bảo vệ quyền lợi pháp lý. Một số khác chờ cơ quan chức năng cập nhật mã thuế để có thể đẩy hàng qua cảng thuận lợi hơn.
Nếu CBP không hành động nhanh, các hiệp hội thương mại cảnh báo chuỗi cung ứng có thể đối mặt thời gian vận chuyển dài hơn, phí lưu kho cao hơn và giao hàng trễ. Trong thực tế quản trị, khi tòa án vô hiệu hóa một cơ chế lớn, cơ quan thực thi thường cần thời gian để điều chỉnh công nghệ, quy trình và hướng dẫn nghiệp vụ.
Hệ thống tự động vẫn áp thuế bị coi là trái luật khiến doanh nghiệp đã nộp thuế trước đó phát sinh câu hỏi: có được hoàn tiền không, hoàn theo quy trình nào, và mốc thời gian ra sao. Sự bất định này cũng làm tăng rủi ro kế toán, dòng tiền và tuân thủ.
Nhà Trắng chuyển sang Section 122 để áp thuế toàn cầu 15% nhưng bị giới hạn thời gian
Sau phán quyết, chính quyền Trump công bố thuế toàn cầu 15% theo Section 122 của Trade Act 1974, cho phép áp thuế tạm thời nhằm xử lý vấn đề cán cân thanh toán.
Section 122 khác với cơ chế dựa trên IEEPA ở chỗ có giới hạn thời gian. Biện pháp có thể kéo dài tối đa 150 ngày, trừ khi Quốc hội phê chuẩn việc gia hạn. Điều này khiến doanh nghiệp phải tính toán rủi ro chính sách theo các “mốc hết hạn” rõ ràng hơn.
Giới chuyên gia pháp lý cho rằng Section 122 được thiết kế cho các hoàn cảnh kinh tế hẹp hơn và có khả năng không phù hợp hoàn toàn với các mục tiêu thương mại mang tính bao trùm. Một rủi ro đáng kể là thuế mới có thể tiếp tục bị kiện, làm kéo dài bất định.
Tác động không chỉ giới hạn trong nước Mỹ. Nhiều khu vực như châu Âu, châu Phi và châu Á cũng theo dõi sát vì sự thay đổi cơ chế thuế quan của Mỹ có thể ảnh hưởng hợp đồng, giá vốn và kế hoạch logistics xuyên biên giới.
Điểm mấu chốt nằm ở hướng dẫn hoàn thuế và phân loại hàng hóa tại cảng
Cho đến khi CBP cập nhật hệ thống và công bố hướng dẫn rõ ràng về hoàn thuế, phân loại và quy trình thông quan, doanh nghiệp vẫn phải vận hành trong giai đoạn chuyển tiếp tốn kém và nhiều rủi ro.
Trong ngắn hạn, câu hỏi trọng tâm của nhà nhập khẩu là: lô hàng hiện tại có bị áp thuế không còn hiệu lực hay không, cần chuẩn bị hồ sơ gì để bảo lưu quyền lợi, và khi nào mã thuế trong hệ thống được sửa. Với các khoản đã nộp, doanh nghiệp cũng cần một cơ chế hoàn trả minh bạch để tránh tranh chấp kéo dài.
Về vận hành, khi container bị giữ lại hoặc bị gắn cờ kiểm tra, chi phí phát sinh thường đến từ lưu kho, chậm giao hàng và gián đoạn kế hoạch phân phối. Khi các biện pháp thuế mới song song tồn tại với phần còn “kẹt” của hệ thống cũ, rủi ro nhầm lẫn mã và nghĩa vụ tăng lên.
Trong môi trường thị trường nhạy cảm với vĩ mô như tiền điện tử và crypto, các cú sốc chính sách thương mại có thể tác động gián tiếp đến kỳ vọng lạm phát, tăng trưởng và tâm lý rủi ro. Tuy nhiên, tác động trực tiếp nhất hiện vẫn là dòng chảy hàng hóa và chi phí của doanh nghiệp tại các cảng Mỹ.
Những câu hỏi thường gặp
Vì sao thuế quan cũ bị coi là không hợp pháp?
Tòa án Tối cao Mỹ kết luận IEEPA không trao thẩm quyền cho tổng thống để áp thuế nhập khẩu diện rộng, nên cơ sở pháp lý của các mức thuế dựa trên IEEPA bị vô hiệu.
Tại sao CBP vẫn có thể thu thuế dù đã có phán quyết?
Vì các mức thuế đã được tích hợp vào hệ thống điện tử của CBP, và hệ thống này chưa kịp cập nhật để phản ánh phán quyết. Do đó, quy trình tự động vẫn có thể tính và áp thuế theo cấu hình cũ.
Doanh nghiệp nên làm gì để bảo vệ quyền lợi khi thông quan?
Một số doanh nghiệp nộp phản đối chính thức và chỉnh sửa hồ sơ nhập khẩu với CBP để bảo lưu quyền lợi, đồng thời theo dõi cập nhật mã thuế và hướng dẫn mới để giảm rủi ro bị tính sai hoặc bị trì hoãn.
Thuế toàn cầu 15% theo Section 122 có hiệu lực bao lâu?
Section 122 cho phép áp thuế tạm thời và có thể duy trì tối đa 150 ngày, trừ khi Quốc hội phê chuẩn gia hạn.
Hàng hóa mắc kẹt “vùng xám” pháp lý nghĩa là gì?
Đó là tình trạng phán quyết đã làm mất cơ sở pháp lý của một phần thuế quan, nhưng hệ thống và quy trình thực thi chưa kịp thay đổi, khiến doanh nghiệp không chắc nghĩa vụ thuế, khả năng hoàn thuế và thủ tục thông quan.