Nếu nhìn dưới góc độ researcher, Fabric Foundation đang được định vị như một tổ chức phi lợi nhuận tập trung thúc đẩy Open Robotics và AGI, với mục tiêu xây dựng một hệ sinh thái phát triển mở cho robot và các hệ thống trí tuệ nhân tạo thế hệ mới.
Điểm mình thấy khá đáng chú ý là Fabric Foundation không chỉ nói về nghiên cứu công nghệ thuần túy. Họ đặt trọng tâm khá rõ vào phát triển hệ sinh thái và triển khai trong thế giới thực. Trong nhiều năm qua, phần lớn tiến bộ của robot vẫn chủ yếu diễn ra trong các môi trường tương đối khép kín như nhà máy sản xuất, kho vận hoặc các hệ thống tự động hóa nội bộ của doanh nghiệp. Trong bối cảnh đó, robot thường được xem như một dạng tài sản cố định: được triển khai cho một mục đích cụ thể và gần như không có cơ chế để chia sẻ công suất giữa nhiều bên.
Một ví dụ khá dễ thấy là trong các kho logistics tự động hóa. Robot có thể vận hành rất hiệu quả trong hệ thống nội bộ của doanh nghiệp, nhưng năng lực đó hầu như không thể “mở” ra thị trường bên ngoài. Mỗi hệ thống thường vận hành theo một kiến trúc riêng, từ phần mềm điều phối đến giao thức giao tiếp. Điều này khiến việc kết nối hay điều phối tài nguyên giữa nhiều mạng lưới robot khác nhau trở nên khá phức tạp.
Mình từng xem một số case về robot AMR trong các kho vận tự động hóa. Các hệ thống này có thể tối ưu luồng hàng rất tốt trong nội bộ một kho cụ thể, nhưng gần như không có cách nào để chia sẻ năng lực vận hành với hệ thống robot của doanh nghiệp khác. Ngay cả khi hai kho nằm gần nhau, việc kết nối hai mạng lưới robot đó lại gần như không xảy ra vì mỗi bên sử dụng một stack công nghệ khác nhau.
Khi đọc qua các tài liệu và định hướng phát triển xoay quanh Fabric Foundation, mình nhận thấy họ tiếp cận vấn đề theo một hướng khá khác. Thay vì chỉ tập trung vào việc cải thiện năng lực kỹ thuật của robot, họ cố gắng xây dựng một lớp hạ tầng cho toàn bộ hệ sinh thái robot mở. Cách tiếp cận này bao gồm việc kết nối nhiều thành phần trong chuỗi giá trị: từ nhà phát triển phần cứng, nhóm nghiên cứu AI, các dự án phần mềm điều phối robot, cho đến những đơn vị triển khai robot trong môi trường thực tế.
Nếu nhìn rộng hơn, bài toán ở đây không chỉ là robot hay AI riêng lẻ, mà là cách các hệ thống tự động hóa có thể vận hành trong một dạng “nền kinh tế mở”. Hiện tại, phần lớn robot vẫn hoạt động trong những hệ thống khá tách biệt với nhau. Điều đó khiến khả năng chia sẻ tài nguyên, điều phối công việc và phân bổ giá trị giữa các bên tham gia gần như chưa tồn tại ở quy mô lớn.
Trong bối cảnh đó, $ROBO được thiết kế như một lớp tài sản kinh tế gắn trực tiếp với hạ tầng robot và AI mà Fabric Foundation đang xây dựng. Thay vì chỉ tồn tại như một token mang tính tài chính, ROBO được hình dung như một cơ chế để điều phối giá trị trong mạng lưới robot mở, nơi nhiều tác nhân khác nhau có thể cùng tham gia.
Nếu một mạng lưới robot thực sự hình thành, gần như chắc chắn sẽ cần một lớp trung gian để các hoạt động kinh tế xoay quanh robot có thể vận hành trơn tru. Robot có thể cung cấp dịch vụ như vận chuyển, giám sát hoặc sản xuất; các nhà phát triển phần mềm có thể cung cấp thuật toán điều khiển; trong khi các đơn vị vận hành hạ tầng có thể cung cấp dữ liệu hoặc tài nguyên tính toán. Trong cấu trúc đó, ROBO được hình dung như một phương tiện để thanh toán và phân phối giá trị giữa các thành phần của hệ sinh thái.
Một khía cạnh thú vị là nếu robot trở thành tác nhân kinh tế trong mạng lưới, chúng cũng có thể tham gia vào các cơ chế thị trường ở một mức độ nhất định. Robot có thể nhận thanh toán cho dịch vụ, chi trả cho tài nguyên cần thiết để vận hành, hoặc đóng góp dữ liệu cho các hệ thống AI. Khi đó, $ROBO có thể đóng vai trò như lớp tài sản giúp điều phối các dòng giá trị này, tương tự cách token đang được sử dụng trong nhiều mạng lưới hạ tầng phi tập trung hiện nay.
Tất nhiên, thesis về một robot economy phi tập trung vẫn còn khá sớm. Ngay cả việc tiêu chuẩn hóa giao tiếp giữa các hệ thống robot khác nhau hiện nay cũng chưa thực sự thống nhất. Khi phần cứng, dữ liệu và môi trường vận hành ngoài đời thực cùng tham gia vào một hệ sinh thái chung, mọi thứ thường phát triển chậm hơn so với các hệ thống phần mềm thuần túy.
Vì vậy vẫn cần thêm thời gian để xem liệu mô hình hệ sinh thái mở mà Fabric Foundation theo đuổi có thể thu hút đủ các bên tham gia hay không.
Cá nhân mình thấy điểm thú vị của thesis này nằm ở chỗ nó chuyển trọng tâm từ “AI model” sang “hạ tầng kinh tế cho robot”. Trong nhiều thảo luận về AI hiện nay, phần lớn sự chú ý vẫn tập trung vào mô hình và năng lực thuật toán, trong khi lớp hạ tầng để các hệ thống tự động hóa có thể phối hợp và tạo ra giá trị ở quy mô mạng lưới lại ít được nói đến hơn.
Trong bức tranh đó, $ROBO được đặt như một mảnh ghép kinh tế trung tâm của robot economy mà hệ sinh thái này đang hướng tới. Khi bàn về Open Robotics và AGI, Fabric Foundation cùng core contributor OpenMind AGI đang nổi lên như những cái tên đáng chú ý trong hệ sinh thái đang dần hình thành.
